وظیفه دینی و اسلامی یک فرد در فضای مجازی؛ از اخلاق تا عمل

فضای مجازی امروز بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی ما شده. از صبح که بیدار می‌شویم تا شب که می‌خوابیم، ساعتها در این فضا حضور داریم؛ در اینستاگرام، تلگرام، واتساپ، توییتر و هزاران پلتفرم دیگر. اما سوال اینجاست: اسلام در مورد این فضای جدید چه می‌گوید؟ آیا احکام و اخلاقیات اسلامی در فضای مجازی هم جاری است؟ یا این فضا «منطقه‌ی آزاد» محسوب می‌شود؟ پاسخ روشن است: اسلام برای همه‌ی ابعاد زندگی انسان دستورالعمل دارد و فضای مجازی هم مستثنی نیست. در این مقاله، به بررسی وظایف دینی یک مسلمان در فضای مجازی می‌پردازیم.

قبل از هر چیز، باید بدانیم که اصول اخلاقی اسلام محدود به زمان و مکان خاصی نیست. همان اصولی که در زندگی واقعی رعایت می‌کنیم، در فضای مجازی هم جاری است:

۱. اصل صداقت (راستگویی) پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید: «عَلَیْکُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ یَهْدِی إِلَى الْبِرِّ» (بر شما باد به راستگویی، زیرا راستگویی به نیکوکاری هدایت می‌کند.)

– اطلاعات نادرست و شایعات را منتشر نکنیم

– اخبار را قبل از اشتراک‌گذاری، از منابع معتبر بررسی کنیم

– در معرفی خود و دیگران، اغراق و دروغ نگوییم

– عکس‌ها و ویدئوهای دستکاری‌شده را به اشتراک نگذاریم > آیه: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا» (حجرات، ۶)

– اگر فردی فاسق خبری آورد، تحقیق کنید.

۲. اصل امانت‌داری خداوند در قرآن می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا» (نساء، ۵۸)

– اطلاعات شخصی دیگران را بدون اجازه منتشر نکنیم

– رمز عبور و حساب‌های کاربری دیگران را محترم بشماریم

– محتوای دارای حق نشر (کپی‌رایت) را بدون اجازه منتشر نکنیم

– اسرار و رازهای دیگران را فاش نکنیم

۳. اصل غیبت و تهمت نکردن قرآن می‌فرماید: «وَلَا یَغْتَب بَّعْضُکُم بَعْضًا» (حجرات، ۱۲) – هیچ‌کس از دیگری غیبت نکند.

– پشت سر دیگران در گروه‌ها و کانال‌ها حرف نزنیم

– اسکرین‌شات از مکالمات خصوصی را بدون اجازه منتشر نکنیم

– به کسی تهمت نزنیم و شایعه‌سازی نکنیم

– درباره‌ی کسی که نمی‌شناسیم، قضاوت نکنیم > حدیث: پیامبر (ص) فرمود: «آیا می‌دانید غیبت چیست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. فرمود: برادرت را به چیزی یاد کنی که دوست ندارد.» (مسلم)

۴. اصل حفظ حرمت مؤمن امام علی (ع) می‌فرماید: «حُرْمَهُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ مِنْ حُرْمَهِ الْکَعْبَهِ» (حرمت مؤمن از حرمت کعبه بیشتر است.)

– به دیگران توهین نکنیم، حتی اگر با آن‌ها اختلاف نظر داریم

– از الفاظ رکیک و زشت استفاده نکنیم

– دیگران را مسخره نکنیم و تحقیر ننماییم

– به سلایق و عقاید دیگران احترام بگذاریم

۱. امر به معروف و نهی از منکر در فضای مجازی این یکی از مهم‌ترین واجبات اسلامی است که در فضای مجازی هم جاری است: چگونه امر به معروف کنیم؟

– مطالب مفید و اخلاقی منتشر کنیم

– با زبانی نرم و مهربانانه، دیگران را به خوبی دعوت کنیم

– محتوای دینی جذاب و حرفه‌ای تولید کنیم

– به سوالات دینی دیگران پاسخ دهیم

– اگر محتوای حرام دیدیم، آن را گزارش کنیم

– با ادب و احترام، تذکر دهیم

– از توهین و پرخاشگری پرهیز کنیم

– اگر تأثیرگذار نیستیم، حداقل خودمان مشارکت نکنیم > حدیث: پیامبر (ص) فرمود: «مَنْ رَأَى مِنْکُمْ مُنْکَرًا فَلْیُغَیِّرْهُ بِیَدِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ» (هر کس از شما منکری دید، با دستش تغییرش دهد، اگر نتوانست با زبانش، اگر نتوانست با قلبش.)

– اذان و نماز: هنگام اذان، فضای مجازی را ترک کنیم و به نماز بایستیم

– پخش زنده: اگر در حال پخش زنده هستیم، برای نماز قطعش کنیم

– محتوای نماز: می‌توانیم محتوای آموزشی درباره‌ی نماز تولید کنیم

۳. قرآن و فضای مجازی – خواندن قرآن: روزانه حداقل چند آیه از قرآن بخوانیم

– اشتراک‌گذاری: آیات و مفاهیم قرآنی را با دیگران به اشتراک بگذاریم

– تدبر: در فضای مجازی به جای سطحی‌نگری، به تدبر در قرآن دعوت کنیم