هالیوود امروز فقط یک محله در لسآنجلس نیست؛ یک امپراتوری فرهنگی و اقتصادی است که فیلمهایش در سراسر جهان اکران میشود و روی ذهن و فرهنگ میلیاردها انسان تأثیر میگذارد. اما کمتر کسی میداند که ریشههای این امپراتوری به گروه کوچکی از مهاجران یهودی اروپای شرقی برمیگردد که در اوایل قرن بیستم، صنعت سینما را از صفر ساختند. در این مقاله، به تاریخچهی ورود یهودیان به هالیوود، ریشههای اختلافات با ادیسون، و ظهور استودیوهای بزرگ سینمایی میپردازیم.
بخش اول: توماس ادیسون و انحصار صنعت سینما
ادیسون و اختراع سینما
توماس ادیسون، مخترع آمریکایی، در سال ۱۸۹۱ «کینتوسکوپ» را اختراع کرد؛ دستگاهی که امکان تماشای فیلمهای کوتاه را برای یک نفر فراهم میکرد. او و دستیارش ویلیام دیکسون، یکی از اولین سیستمهای ضبط و پخش تصویر متحرک را ساختند. ادیسون که تاجری زیرک بود، به سرعت متوجه پتانسیل تجاری این اختراع شد. او شروع به ثبت پتنتهای متعدد در زمینهی تولید و پخش فیلم کرد و در سال ۱۹۰۸، «شرکت پتنتهای سینمایی» (Motion Picture Patents Company) یا به اختصار MPPC را تأسیس کرد. این شرکت که به «تراست ادیسون» معروف شد، شامل ادیسون، شرکت بیوگراف، ویتاگراف و چند شرکت دیگر بود.
سیاستهای انحصارطلبانهی تراست
تراست ادیسون کنترل کامل صنعت سینما را در دست گرفت:
– انحصار در تولید: فقط اعضای تراست مجاز به تولید فیلم بودند.
– انحصار در پخش: تراست قراردادهای انحصاری با پخشکنندگان داشت.
– انحصار در نمایش: سینماها مجبور بودند فقط فیلمهای تراست را نمایش دهند.
– مالیات سنگین: فیلمسازان مستقل مجبور بودند برای هر فوت فیلم، به تراست حق امتیاز بپردازند.
– خشونت فیزیکی: تراست از مأموران مسلح و کارآگاهان خصوصی برای تعقیب و ضبط تجهیزات فیلمسازان مستقل استفاده میکرد.
یهودیان و دور زدن انحصار ادیسون
بیشتر فیلمسازان اولیه در نیویورک و نیوجرسی مستقر بودند، جایی که تراست ادیسون کنترل شدیدی داشت. اما گروهی از کارآفرینان یهودی که عمدتاً مهاجران فقیر اروپای شرقی بودند، تصمیم گرفتند این انحصار را بشکنند. این افراد که تجربهی زندگی در حاشیه و دور زدن قوانین سختگیرانه را داشتند، راهی برای فرار از چنگال تراست پیدا کردند: حرکت به سمت غرب.
مهاجرت به هالیوود و ظهور استودیوهای مستقل
چرا هالیوود؟
در اوایل دههی ۱۹۱۰، گروهی از فیلمسازان مستقل (بیشتر یهودی) به دلایل زیر به هالیوود، کالیفرنیا مهاجرت کردند:
دوری از مأموران تراست: کالیفرنیا در آن زمان دورافتاده بود و مأموران ادیسون به راحتی نمیتوانستند آنجا را کنترل کنند.
آب و هوای عالی: آفتاب دائمی کالیفرنیا امکان فیلمبرداری در فضای باز را در تمام طول سال فراهم میکرد.
تنوع جغرافیایی: نزدیکی به کوهستان، بیابان، اقیانوس و جنگل، امکان فیلمبرداری در لوکیشنهای مختلف را میداد.
نیروی کار ارزان: مهاجران زیادی در کالیفرنیا زندگی میکردند که حاضر بودند با دستمزد کم کار کنند.
اولین استودیو در هالیوود اولین استودیوی فیلمسازی در هالیوود توسط «سنترال کامپنی» (یک شرکت آلمانی) در سال ۱۹۱۱ تأسیس شد. اما اولین استودیوی مهم که توسط یک یهودی تأسیس شد، استودیوی «کارل لمله» بود.
بنیانگذاران یهودی استودیوهای بزرگ هالیوود
در اینجا به معرفی شرکتهای بزرگ هالیوود و بنیانگذاران یهودی آنها میپردازیم:
۱. پارامونت پیکچرز (Paramount Pictures) بنیانگذار: آدولف زوکور (Adolf Zukor) تاریخ تأسیس: ۱۹۱۲ (با نام Famous Players Film Company) تغییر نام به پارامونت: ۱۹۱۴
داستان: آدولف زوکور در سال ۱۸۷۳ در مجارستان در یک خانوادهی یهودی به دنیا آمد. در ۱۶ سالگی به آمریکا مهاجرت کرد. ابتدا در یک مغازهی خزفروشی کار کرد، سپس وارد صنعت سینما شد. او اولین کسی بود که فیلمهای بلند (feature-length films) را در آمریکا رایج کرد. زوکور با استخدام بازیگران مشهور تئاتر، سینما را به یک صنعت جدی تبدیل کرد. فیلمهای شاخص: پدرخوانده، تایتانیک، فارست گامپ، ایندیانا جونز —
۲. برادران وارنر (Warner Bros.) بنیانگذاران: برادران وارنر (هری، آلبرت، سام و جک) تاریخ تأسیس: ۱۹۲۳
داستان: چهار برادر وارنر (نام اصلی: وانسکولار) فرزندان یک خانوادهی یهودی لهستانی بودند که به آمریکا مهاجرت کردند. آنها کار خود را با نمایش فیلم در سالنهای اجارهای شروع کردند. سام وارنر کسی بود که برادران را متقاعد کرد روی فناوری «صدا در سینما» سرمایهگذاری کنند. در سال ۱۹۲۷، برادران وارنر اولین فیلم ناطق تاریخ سینما، «خوانندهی جاز» (The Jazz Singer) را منتشر کردند که انقلابی در صنعت سینما ایجاد کرد. نکته جالب: جک وارنر، آخرین برادر، تا سال ۱۹۶۷ استودیو را مدیریت کرد. فیلمهای شاخص: کازابلانکا، بنهور، هری پاتر، بتمن
۳. مترو گلدوین مایر (MGM) بنیانگذاران: مارکوس لو، لوئیس بی. مایر و ساموئل گلدوین تاریخ تأسیس: ۱۹۲۴ (ادغام سه شرکت)
داستان: – مارکوس لو: یک یهودی آمریکایی که در صنعت سینما و تئاتر فعالیت داشت.
– لوئیس بی. مایر: در روسیه در یک خانوادهی یهودی به دنیا آمد و در کودکی به آمریکا مهاجرت کرد.
– ساموئل گلدوین: در لهستان در یک خانوادهی یهودی به دنیا آمد و در ۱۶ سالگی به آمریکا رفت. MGM با شعار «بیشتر از ستارهها در آسمان» به یکی از بزرگترین استودیوهای تاریخ تبدیل شد. شیر غرشکنندهی MGM معروفترین لوگوی تاریخ سینماست. فیلمهای شاخص: بربادرفته، جادوگر شهر از، دکتر ژیواگو، جیمز باند
۴. فاکس قرن بیستم (20th Century Fox) بنیانگذاران: ویلیام فاکس و داریل اف. زانوک تاریخ تأسیس: ۱۹۱۵ (فاکس فیلم) – ادغام در ۱۹۳۵ داستان: ویلیام فاکس (نام اصلی: ویلهلم فرید) در مجارستان در یک خانوادهی یهودی به دنیا آمد و در کودکی به آمریکا مهاجرت کرد. او کار خود را با خرید یک سالن سینما در نیویورک شروع کرد و به تدریج امپراتوری فاکس را ساخت. فاکس اولین کسی بود که سیستم صدای «فاکسموویتون» را معرفی کرد.
نکته جالب: فاکس در بحران اقتصادی ۱۹۲۹ کنترل شرکتش را از دست داد، اما نامش روی شرکت باقی ماند. فیلمهای شاخص: استار وارز، آواتار، تایتانیک (با پارامونت)، ساندنس کید
۵. کلمبیا پیکچرز (Columbia Pictures) بنیانگذاران: هری کوهن و جک کوهن (برادران) تاریخ تأسیس: ۱۹۱۸ (با نام CBC Film Sales) تغییر نام به کلمبیا: ۱۹۲۴
داستان: هری کوهن در نیویورک در یک خانوادهی یهودی به دنیا آمد. او و برادرش جک، شرکت CBC را تأسیس کردند که بعداً به کلمبیا تغییر نام داد. هری کوهن به خاطر مدیریت مستبدانهاش معروف بود، اما استودیوی کوچکش را به یکی از بزرگهای هالیوود تبدیل کرد. نماد کلمبیا، زنی با مشعل، یکی از معروفترین نمادهای سینماست. فیلمهای شاخص: یکی از ما پرواز کرد، مرد عنکبوتی، مندی، لورنس عربستان
۶. یونیورسال پیکچرز (Universal Pictures) بنیانگذار: کارل لمله (Carl Laemmle) تاریخ تأسیس: ۱۹۱۲
داستان: کارل لمله در آلمان در یک خانوادهی یهودی به دنیا آمد و در ۱۷ سالگی به آمریکا مهاجرت کرد. او کار خود را با یک فروشگاه لباس شروع کرد، سپس وارد صنعت سینما شد. لمله اولین کسی بود که فیلمسازان مستقل را علیه تراست ادیسون سازماندهی کرد. او در سال ۱۹۱۵، بزرگترین استودیوی فیلمسازی جهان را در یونیورسال سیتی افتتاح کرد.
نکته جالب: لمله اولین استودیویی بود که به بازیگران و کارگردانان اجازه داد نامشان در تیتراژ ذکر شود. فیلمهای شاخص: پارک ژوراسیک، ای.تی.، سریع و خشمگین، مینیونها
۷. یونایتد آرتیستز (United Artists) بنیانگذاران: چارلی چاپلین، مری پیکفورد، داگلاس فیربنکس و دی. دبلیو. گریفیث تاریخ تأسیس: ۱۹۱۹
داستان: این استودیو توسط چهار هنرمند بزرگ سینما تأسیس شد تا کنترل خلاقانه و مالی خود را حفظ کنند. اگرچه همهی بنیانگذاران یهودی نبودند، اما بعدها تحت مدیریت یهودیانی مثل آرتور کرم قرار گرفت. این استودیو بعدها با MGM ادغام شد. نکته جالب: این استودیو برای اولین بار به هنرمندان اجازه داد فیلمهای خود را مستقل از استودیوهای بزرگ تولید کنند.
چرا یهودیان در هالیوود موفق شدند؟
چند دلیل برای موفقیت یهودیان در صنعت سینما وجود دارد:
۱. تجربهی زندگی در حاشیه یهودیان در اروپا قرنها به عنوان یک اقلیت تحت فشار زندگی کرده بودند. این تجربه به آنها مهارتهای بقا، انعطافپذیری و خلاقیت در شرایط سخت را داده بود.
۲. شبکههای قوی اجتماعی جامعهی یهودی شبکههای حمایتی قوی داشت. مهاجران جدید توسط یهودیان قدیمیتر حمایت میشدند و این شبکه به رشد کسبوکارها کمک میکرد.
۳. صنعت جدید و بدون تبعیض سینما یک صنعت جدید بود و برخلاف صنایع سنتی (مثل بانکداری، حقوق، پزشکی) که درهایشان به روی یهودیان بسته بود، تبعیض چندانی در آن وجود نداشت.
۴. درک نیازهای مخاطب عام یهودیان مهاجر، خودشان از طبقهی کارگر بودند و نیازهای مخاطبان عام را بهتر از نخبگان قدیمی درک میکردند. آنها فیلمهایی میساختند که مردم عادی دوست داشتند ببینند.
۵. ریسکپذیری بالا یهودیان مهاجر چیزی برای از دست دادن نداشتند. آنها حاضر بودند ریسکهای بزرگ بکنند که سرمایهداران قدیمی از آن میترسیدند.
تأثیر یهودیان بر محتوای فیلمها
بنیانگذاران یهودی هالیوود، بر محتوای فیلمها نیز تأثیر گذاشتند:
۱. ترویج ارزشهای آمریکایی بسیاری از فیلمهای اولیه هالیوود، ارزشهای آمریکایی مثل آزادی، برابری و رؤیای آمریکایی را ترویج میکردند. این فیلمها به ادغام مهاجران در جامعهی آمریکا کمک کردند.
۲. پرهیز از موضوعات جنجالی بنیانگذاران یهودی برای جلوگیری از واکنشهای ضدیهودی، عمداً از پرداختن به موضوعات مذهبی و سیاسی جنجالی پرهیز میکردند. آنها ترجیح میدادند فیلمهای سرگرمکننده و غیرسیاسی بسازند.
۳. استخدام هنرمندان یهودی استودیوهای هالیوود تعداد زیادی از هنرمندان، نویسندگان و کارگردانان یهودی را استخدام کردند که از اروپا فرار کرده بودند (به خصوص در دوران نازیسم).
۴. تأثیر بر کدهای اخلاقی در دههی ۱۹۳۰، کلیسای کاتولیک و گروههای مذهبی از هالیوود خواستند کدهای اخلاقی سختگیرانهای وضع کند. استودیوها برای جلوگیری از سانسور دولتی، «کد تولید هالیوود» (Hays Code) را پذیرفتند که تا دههی ۱۹۶۰ اجرا میشد.
هالیوود امروز و حضور یهودیان
امروزه، اگرچه استودیوهای بزرگ هالیوود دیگر مستقیماً توسط خانوادههای یهودی اداره نمیشوند (بیشتر آنها بخشی از شرکتهای بزرگ رسانهای هستند)، اما حضور یهودیان در صنعت سینما همچنان پررنگ است:
– مدیران ارشد: بسیاری از مدیران ارشد استودیوهای بزرگ و شرکتهای رسانهای یهودی هستند.
– تهیهکنندگان و کارگردانان: استیون اسپیلبرگ، جفری کاتزنبرگ، برادران وارنر (ادامهدهندگان)، و بسیاری دیگر.
– بازیگران: بازیگران یهودی معروف مثل مریل استریپ (مادر یهودی)، هریسون فورد، ناتالی پورتمن، اسکارلت جوهانسون و…
منابع برای مطالعه بیشتر:
– کتاب «An Empire of Their Own: How the Jews Invented Hollywood»، نیل گابلر
– کتاب «The Genius of the System»، توماس شاتز
– کتاب «Hollywood: The Oral History»، جین باسکوم و لئونارد مالتین
ثبت دیدگاه