چرا شهادت امام حسین (ع) شکست نیست؟

وقتی تاریخ را با عینکِ «قدرت نظامی» و «بقای فیزیکی» می‌خوانیم، واقعه‌ی کربلا یک شکست تمام‌عیار است. سپاهی ۷۲ نفره در برابر ارتشی ۳۰ هزار نفره، تشنه، تنها و در نهایت کشته شده. اگر معیار پیروزی، زنده ماندن و حفظ قدرت باشد، امام حسین (ع) بازنده‌ی مطلق است. اما چرا قرن‌هاست که مردم جهان در عاشورا عزاداری می‌گیرند؟ چرا فریاد «هیهات منا الذله» هنوز طنین‌انداز است؟ پاسخ در این است که امام حسین (ع) بازی را در زمینِ دیگری و با قوانینی متفاوت از یزید و سپاهیانش بازی کرد. در این مقاله، بررسی می‌کنیم که چگونه «مرگ» در کربلا به «پیروزی» تبدیل شد و چرا این پیروزی، پایدارتر از هر حکومتی است که با شمشیر به دست آمد.

در دنیای مادی، پیروزی یعنی: – زنده ماندن – فتح قلمرو – به دست آوردن ثروت و قدرت – زنده ماندنِ دشمن (یا نابودی کامل او) اما در دنیای معنوی و اخلاقی، پیروزی یعنی: – حفظ کرامت انسانی – ایستادگی در برابر باطل – زنده نگه داشتنِ یک «ایده» یا «حقیقت» – الهام بخشیدن به نسل‌های آینده امام حسین (ع) می‌دانست که اگر با یزید بیعت کند، زنده می‌ماند، اما «حقیقت» می‌میرد. اگر بجنگد و شهید شود، «جسم» می‌میرد، اما «حقیقت» جاودانه می‌شود. او انتخاب کرد که جسمش را فدا کند تا روحِ اسلام را نجات دهد.

قبل از کربلا، بسیاری از مسلمانان تصور می‌کردند که خلافت و حکومت، حق خاندان پیامبر است، اما شاید به دلایل سیاسی تغییر کرده باشد. یزید با فساد آشکار، حکومتی را به نمایش گذاشت که نشان می‌داد اسلام به یک «دیکتاتوری دنیوی» تبدیل شده است. امام حسین (ع) با قیام خود، پرده از این ریاکاری برداشت. او با شهادتش، به مردم فهماند که: – اسلام با زور و شمشیر سازگار نیست. – سکوت در برابر ظلم، هم‌دستی با ظالم است. – کرامت انسانی از جان گران‌تر است. این آگاهی‌بخشی، بذر بیداری را در دل‌ها کاشت. اگر امام حسین زنده می‌ماند و سکوت می‌کرد، یا اگر می‌پذیرفت که یزید را تایید کند، این بذر هرگز کاشته نمی‌شد. شهادت او، مثل یک انفجار آگاهی، خواب‌آلودگان را بیدار کرد.

تاریخ پر از امپراتوری‌هایی است که با شمشیر به قدرت رسیدند و در عرض چند دهه یا چند قرن کاملاً محو شدند. امپراتوری روم، امپراتوری ایران باستان، و حکومت‌های دیکتاتوری دیگر، همه رفتند و هیچ اثری از آن‌ها نماند. اما حکومت یزید، اگرچه ظالم بود، دوامی نداشت و نامش به عنوان نماد شرارت در تاریخ ثبت شد. در مقابل، نام امام حسین (ع) و یارانش، پس از ۱۴۰۰ سال، در قلب‌های میلیاردها انسان زنده است.

– یزید: در تاریخ به عنوان یک دیکتاتور فراموش‌شدنی (یا بدنام) باقی ماند.

– حسین (ع): به عنوان نماد جهانی آزادی‌خواهی و شجاعت جاودانه شد.

کدام یک پیروز است؟ کسی که زنده ماند اما فراموش شد، یا کسی که شهید شد اما هرگز فراموش نشد؟

انسان‌ها برای زندگی کردن، به «الگو» نیاز دارند. اگر امام حسین (ع) پیروز می‌شد و حکومت تشکیل می‌داد، شاید الگوی یک «حاکم سیاسی» می‌شد. اما با شهادت، او به الگوی یک «انسان کامل» تبدیل شد. امام حسین (ع) به ما یاد داد که: – می‌توان در برابر ۳۰ هزار نفر ایستاد، حتی اگر تنها باشی. – می‌توان تشنه بود، اما به آب دشمن دست نزد. – می‌توان کشته شد، اما تسلیم نشد. این الگو، در طول تاریخ، الهام‌بخش بسیاری از مبارزان برای آزادی بوده است. از گاندی و مارتین لوتر کینگ گرفته تا انقلاب‌های مدرن، همه تحت تأثیر این ایده‌ی «پیروزی از طریق ایثار» بوده‌اند. این یعنی پیروزی فرهنگی و اخلاقی.

۵. شکست دادنِ «ترس» بزرگ‌ترین سلاح دیکتاتورها، «ترس» است. آن‌ها می‌خواهند مردم بترسند تا اطاعت کنند. یزید با شهید کردن امام حسین، می‌خواست بگوید: «هرکس با من مخالفت کند، همین سرنوشت را خواهد داشت.» اما نتیجه عکس شد. وقتی مردم دیدند که امام حسین، با وجود تشنگی و تنهایی، لبخند می‌زند و به شهادت می‌رسد، ترس از مرگ در دل‌هایشان شکست خورد. آن‌ها فهمیدند که اگر هدفی بزرگ‌تر از جان وجود دارد، مرگ ترسناک نیست.