در فقه شیعه، میان دو عمل کاملاً جداگانه فرق گذاشته میشود:
-
خواندن قرآن (قرائت) – چه از روی حافظه، چه با نگاه کردن به آیات.
-
دست زدن به خط قرآن (مسّ کتابت) – تماس فیزیکی با نوشته آیات.
آنچه مشهور است و فقها بر آن تصریح دارند، این است که مسّ خط قرآن بدون وضو حرام است، اما خواندن آن بدون وضو به خودی خود اشکال ندارد. ریشه این تفکیک به آیه شریفه «لَا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ» (واقعه: ۷۹) و روایات متعدد برمیگردد که ظاهرشان ناظر به «مسّ» است، نه «قرائت».
نظر فقهای مشهور شیعه چیست؟
در ادامه فتاوای تنی چند از مراجع تقلید معاصر و متقدم نقل میشود:
۱. امام خمینی (ره)
در کتاب تحریر الوسیله، جلد ۱، صفحه ۲۷ میفرمایند: «مسّ خط قرآن، یعنی رساندن جایی از بدن به خط قرآن، برای کسی که وضو ندارد، حرام است» ایشان در ادامه تصریح میکنند که خواندن قرآن بدون وضو کراهت ندارد و مستحب هم میتواند باشد.
۲. شهید آیتالله العظمی خامنهای (ره)
در پاسخ به استفتائی رسمی، ایشان حکم را اینگونه بیان میکنند: «مسّ خطوط قرآن بدون وضو حرام است ولی خواندن قرآن بدون وضو اشکال ندارد» ایشان همچنین تأکید دارند که «دست زدن به صفحه گوشی که آیات قرآن روی آن نمایش داده میشود، حکم مسّ خط قرآن را ندارد» .
۳. آیتالله العظمی سیستانی (مدّ ظلّه)
در کتاب منهاج الصالحین، جلد ۱، مسئله ۱۴۲ میفرمایند: «مسّ کتابت قرآن بر جنب و مُحدث بالحدث الاصغر حرام است» اما در پاسخ به پرسش درباره خواندن قرآن با گوشی بدون وضو، ایشان هم فرموده اند که «مسّ صفحه گوشی حکم مسّ خط قرآن را ندارد و خواندن قرآن بدون وضو نیز مانعی ندارد»
۴. آیتالله العظمی مکارم شیرازی (مدّ ظلّه)
در کتاب رساله توضیح المسائل، مسئله ۳۸۷ میفرمایند: «مسّ خط قرآن برای کسی که وضو ندارد حرام است» در ادامه افزودهاند: «خواندن قرآن بدون وضو اشکال ندارد، هرچند بهتر است با وضو باشد» درباره صفحه نمایشگر نیز نظر ایشان این است: «لمس صفحه موبایل و تبلت حکم مسّ خط قرآن را ندارد، مگر آنکه خطوط به صورت برجسته و محسوس باشند»
۵. آیتالله وحید خراسانی (مدّ ظلّه)
در رساله توضیح المسائل خود، مسئله ۳۷۷ میفرمایند: «مسّ خط قرآن بدون وضو حرام است» و در پاسخ به استفتائی جداگانه تأکید دارند: «خواندن قرآن، اعم از اینکه از روی مصحف باشد یا از حفظ، بدون وضو اشکال ندارد»
۶. آیتالله صافی گلپایگانی (ره)
در کتاب جامع الاحکام، جلد ۱، صفحه ۷۹ میفرمایند: «مسّ خط قرآن برای کسی که وضو ندارد جایز نیست» و در ادامه فرمودند «قرائت قرآن بدون وضو اشکال ندارد، ولی ترک آن در حال جنابت به احتیاط مستحب نزدیکتر است»
بر اساس آنچه از فقهای مشهور شیعه نقل شد، میتوان احکام را در چند بند مشخص چنین جمعبندی کرد:
-
خواندن قرآن (قرائت): بدون وضو کاملاً جایز است. فرقی هم نمیکند از روی کتاب باشد، از روی گوشی، یا از حفظ. حکم اولیه، جواز است و هیچ کراهتی هم در کار نیست (هرچند با وضو بودن ثواب بیشتری دارد).
-
دست زدن به خط قرآن در کتاب (مصحف): برای کسی که وضو ندارد حرام است. این حکم بین تمام فقهای نامبرده مشترک و مورد اتفاق است.
-
دست زدن به صفحه گوشی یا تبلت که قرآن در آن نمایش داده شده: چون صفحه نمایشگر حکم «خط» را ندارد و صرفاً نوری است که حروف را نشان میدهد، مسّ آن بدون وضو حرام نیست.
-
جنب : حکم مسّ خط قرآن شدیدتر است و حرام بودن آن قطعی. اما درباره خواندن قرآن، برخی فقها (مانند مرحوم صافی) احتیاط مستحب در ترک قرائت دارند، ولی غالب فقها قرائت را جایز میدانند، خصوصاً اگر به قصد ذکر و دعا باشد.
ثبت دیدگاه