امام مهدی(عجلالله تعالی فرجهالشریف)، دوازدهمین امام شیعیان، آخرین حجت الهی و منجی موعود است که بر اساس روایات اسلامی، در آینده به فرمان خداوند ظهور خواهد کرد و جهان را سرشار از عدالت و صلح خواهد ساخت. اعتقاد به حضرت مهدی(عج) از باورهای مشترک مسلمانان است؛ هرچند درباره جزئیات، میان مذاهب اسلامی دیدگاههایی وجود دارد. در مکتب شیعه امامیه، ایشان فرزند امام حسن عسکری(ع) و حضرت نرجس خاتون(س) هستند و اکنون در دوران غیبت به سر میبرند.
در این مقاله، زندگینامه امام زمان(عج)، فلسفه غیبت، تفاوت غیبت صغری و غیبت کبری و وظایف منتظران را بررسی میکنیم.
زندگینامه امام زمان(عج)
ولادت امام مهدی(عج)
بر اساس منابع شیعه، حضرت مهدی(عج) در نیمه شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری در شهر سامرا دیده به جهان گشودند.
پدر بزرگوار ایشان امام حسن عسکری(ع)، یازدهمین امام شیعیان و مادرشان حضرت نرجس خاتون(س) هستند.
به دلیل شرایط سخت سیاسی دوران حکومت عباسیان و روایاتی که از ظهور مصلحی از نسل پیامبر(ص) خبر میداد، دستگاه خلافت به شدت مراقب خاندان امام حسن عسکری(ع) بود. از این رو، ولادت حضرت مهدی(عج) به صورت محدود و با حفظ ملاحظات امنیتی انجام شد.
نام و القاب امام زمان(عج)
نام مبارک ایشان محمد و کنیهشان ابوالقاسم است.
از مشهورترین القاب آن حضرت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مهدی
- قائم
- صاحبالزمان
- حجت
- بقیهالله
- منتظر
- ولیعصر
- خاتم الاوصیاء
هر یک از این القاب، بیانگر بخشی از مقام و مسئولیت الهی آن حضرت است.
آغاز امامت
پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) در سال ۲۶۰ هجری قمری، امامت به حضرت مهدی(عج) رسید.
در آن زمان، ایشان حدود پنج سال داشتند. از نگاه شیعه، همانگونه که حضرت عیسی(ع) در کودکی به پیامبری رسید، امامت در خردسالی نیز با اراده الهی امکانپذیر است.
غیبت صغری
غیبت صغری چیست؟
پس از آغاز امامت، حضرت مهدی(عج) وارد دورهای شدند که به آن غیبت صغری گفته میشود.
در این دوره، ارتباط مستقیم عموم مردم با امام امکان نداشت، اما شیعیان از طریق نمایندگان ویژه ایشان با امام در ارتباط بودند.
مدت غیبت صغری
غیبت صغری از سال ۲۶۰ هجری قمری آغاز شد و تا سال ۳۲۹ هجری قمری ادامه یافت.
بنابراین مدت غیبت صغری:
حدود ۶۹ سال بوده است.
نواب خاص امام زمان(عج)
در دوران غیبت صغری، چهار نفر به عنوان نواب خاص یا سفیران امام شناخته میشدند:
۱. عثمان بن سعید عمری
نخستین نائب خاص امام زمان(عج) که پیش از آن نیز وکیل امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) بود.
۲. محمد بن عثمان عمری
فرزند عثمان بن سعید که سالها مسئولیت نیابت را بر عهده داشت و توقیعات فراوانی از طریق او صادر شد.
۳. حسین بن روح نوبختی
از شخصیتهای برجسته و مورد اعتماد شیعیان که در شرایط بسیار دشوار، ارتباط میان امام و شیعیان را حفظ کرد.
۴. علی بن محمد سمری
آخرین نائب خاص امام زمان(عج) بود.
چند روز پیش از وفات ایشان، توقیعی از امام صادر شد که در آن پایان نیابت خاص و آغاز غیبت کبری اعلام گردید.
غیبت کبری
غیبت کبری چیست؟
پس از درگذشت علی بن محمد سمری در سال ۳۲۹ هجری قمری، دوران غیبت کبری آغاز شد.
در این دوره دیگر هیچ فردی به عنوان نائب خاص امام معرفی نشد.
شیعیان موظف شدند در مسائل دینی به فقهای جامعالشرایط مراجعه کنند.
مدت غیبت کبری
غیبت کبری از سال ۳۲۹ هجری قمری آغاز شده و تا زمان ظهور حضرت مهدی(عج) ادامه خواهد داشت.
از آنجا که زمان ظهور در آموزههای اسلامی مشخص نشده است، مدت غیبت کبری همچنان ادامه دارد و تعیین زمانی قطعی برای پایان آن امکانپذیر نیست.
فلسفه غیبت امام زمان(عج)
در روایات اسلامی، برای غیبت حضرت مهدی(عج) حکمتهای مختلفی بیان شده است، از جمله:
۱. حفظ جان امام
حکومتهای زمان، درصدد از میان برداشتن امام بودند و غیبت، زمینه حفظ جان آخرین حجت الهی را فراهم کرد.
۲. آزمایش انسانها
غیبت، زمینهای برای آزمون ایمان، صبر و استقامت مؤمنان است.
قرآن کریم نیز از سنت الهی در آزمودن بندگان سخن گفته است:
«أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ»
(سوره عنکبوت، آیه ۲)
۳. آمادگی جامعه جهانی
ظهور حضرت مهدی(عج) زمانی تحقق مییابد که شرایط لازم برای پذیرش حکومت جهانی عدالت فراهم شود.
۴. استمرار حجت الهی
در اعتقاد شیعه، زمین هیچگاه از حجت خدا خالی نمیشود؛ هرچند ممکن است حجت الهی از دیدگان مردم پنهان باشد.
وظایف منتظران در دوران غیبت
انتظار در فرهنگ اسلامی، به معنای امید همراه با عمل است. برخی از مهمترین وظایف منتظران عبارتاند از:
- شناخت امام زمان(عج)
- تقویت ایمان و تقوا
- عمل به دستورات اسلام
- دعا برای تعجیل در فرج
- تلاش برای گسترش عدالت و اخلاق
- یاریرسانی به نیازمندان
- حفظ وحدت و همبستگی میان مسلمانان
- افزایش آگاهی دینی و بصیرت
ویژگیهای حکومت حضرت مهدی(عج)
در روایات اسلامی، حکومت آن حضرت با ویژگیهایی مانند:
- برقراری عدالت فراگیر
- گسترش امنیت
- شکوفایی علم و دانش
- رفع ظلم و تبعیض
- احیای ارزشهای الهی
- کرامت انسانها
- آبادانی زمین
توصیف شده است.
اهمیت انتظار فرج
در روایات اسلامی، انتظار فرج از اعمال ارزشمند شمرده شده است. این انتظار، به معنای انفعال یا دست روی دست گذاشتن نیست؛ بلکه به معنای تلاش برای اصلاح خود، جامعه و آمادگی برای یاری حق است.
حضرت امام مهدی(عجلالله تعالی فرجهالشریف)، دوازدهمین امام شیعیان و آخرین حجت الهی است که پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) در سال ۲۶۰ هجری قمری به امامت رسید. غیبت صغری ایشان حدود ۶۹ سال (از سال ۲۶۰ تا ۳۲۹ هجری قمری) به طول انجامید و در این مدت، شیعیان از طریق چهار نائب خاص با امام ارتباط داشتند. پس از آن، غیبت کبری آغاز شد و تا زمان ظهور ادامه دارد.
وظیفه منتظران در این دوران، شناخت امام، پایبندی به تعالیم اسلام، تلاش برای اصلاح فرد و جامعه و دعا برای تعجیل در فرج است.
ثبت دیدگاه